Ukraine, Pechersk Lavra

 
Ławra Kijowsko-Peczerska (Kyjewo- Peczerśka Ławra, Sicznewoho Powstannia 21), zwana oficjalnie i na przystankach komunikacji miejskiej Kijowsko-Peczerskim Rezerwatem Historyczno-Kulturalnym (Kyjewo-Peczerśkyj Istoryko- Kulturnyj Zapowidnyk), nadal jest przede wszystkim wielkim ośrodkiem kultu religijnego.

Zajmuje 27 ha, na których stoi ponad 80 budynków. Dzieli się na dwie części: jedna stanowi muzeum, druga pełni funkcje kultowe. Ławrę uważa się za duchową kolebkę Rusi. Staroruski kronikarz Nestor nazywa monastyr „miejscem, skąd zaczęła się ruska ziemia”. Tutaj złożono doczesne szczątki św. Antoniego Peczerskiego i św. Teodozjusza, Alipija, twórcy ikon, fresków i mozaik, kierującego szkołą malarską w klasztorze, lekarza Włodzimierza Monomacha, a także wspomnianego Nestora. Łącznie w ławrze spoczywa 118 świętych mężów dawnej Rusi.


Początki klasztoru wiążą się z osobą św. Antoniego, który po pobycie na górze Atos przywędrował do Kijowa około 1050 r. i zamieszkał w pieczarze (stąd nazwa), prowadząc wolne od pokus życie pustelnika. Szybko zdobył sławę. Przybył do niego po błogosławieństwo wielki książę kijowski Izasław. Święty zgromadził wokół siebie 12 uczniów. Wśród nich był św. Teodozjusz, który po 1055 r. nadał wspólnocie regułę, zakładając w ten sposób monastyr.

W 1073 r. rozpoczęto budowę kamiennej cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej, późniejszego soboru pod tym samym wezwaniem. Klasztor wielokrotnie padał ofiarą napadów Połowców i czterokrotnie Tatarów. Po unii brzeskiej w 1596 r. ławra była głównym ośrodkiem intelektualnym prawosławia w Rzeczypospolitej: w 1616 r. wydrukowano tu pierwszą książkę, Czasosłow, mając do dyspozycji dwie typografie i własną wytwórnię papieru.

W 1632 r. niegdysiejszy archimandryta ławry, metropolita Petro Mohyła założył w Kijowie pierwszą uczelnię – Akademię Kijowsko-Mohylańską. Ciężkie czasy przyszły dla klasztoru wraz z powstaniem ZSRR. W 1929 r. został zamknięty i przekształcony w muzeum.

Mnichom pozwolono powrócić w latach II wojny światowej, gdy władze stalinowskie chwytały się wszelkich sposobów, by skonsolidować społeczeństwo wobec ataku hitlerowskich Niemiec.

Klasztor jednak zamknięto ponownie w 1961 r. – tym razem przerwa trwała do 1988 r., kiedy przywrócono kult w Dalekich Pieczarach.

Kłopoty skończyły się wraz z odzyskaniem niepodległości przez Ukrainę. Obecnie w monastyrze przebywa 70 mnichów, z czego połowę stanowią nowicjusze.

Ławrę otaczają mury z XVII– XIX w. Wejście do części muzealnej (tel. 2903071) prowadzi przez bramę od strony ul. Sicznewoho Powstannia, na którą od razu warto zwrócić uwagę, gdyż mieści się w niej cerkiew Trójcy Świętej (Trojićka nadbramna cerkwa), wzniesiona w latach 1106–1108, a następnie przebudowana w XVIII w. Po zrujnowaniu przez wojska Batu-chana w 1240 r. soboru Zaśnięcia była ona główną świątynią monastyru. Ciekawe są freski (1734– 1744), nie zaszkodzi także przyjrzeć się posadzkom.

Po przejściu przez bramę na wprost ukazuje się dominująca nad otoczeniem Wielka Dzwonnica (Wełyka dzwinycia), wysoka na 96 m i stanowiąca centrum kompozycji architektonicznej ławry. Została zbudowana w latach 1731–1744 według projektu J. Schädla. Dwa dolne z czterech poziomów przeznaczono na biblioteki, na trzecim umieszczono 13 dzwonów (przetrwały 3), a na czwartym kuranty.

Za Wielką Dzwonnicą wznosi się główna świątynia ławry – odbudowany w 2000 r. sobór Zaśnięcia Matki Boskiej (Uspenśkyj sobor), który wzniesiono w latach 1073– 1078 jako pierwszą kamienną budowlę na terenie monastyru.

Świątynia była wielokrotnie rujnowana lub burzona przez hordy barbarzyńców nawiedzających Kijów. Szczególnie mocno ucierpiała od Mongołów Batu-chana w 1240 r. i agentów NKWD w listopadzie 1941 r. Ci ostatni starali się odpowiedzialnością za wysadzenie w powietrze soboru obciążyć nacierających Niemców. Obecna budowla pochodzi z lat 90. XX w. i stanowi niejako sumę remontów, przebudów i dobudów, dokonanych pomiędzy XI a XX w. Wnętrze świątyni wciąż nie jest wykończone.

Za soborem Uspeńskim widać kolejno, od lewej strony, budynek gospodarczy (ekonomicznyj korpus) z XVII– XIX w., dom Kownira (Kowniriwśkyj korpus) z XVII–XVIII w. oraz drukarnię z XVIII–XIX w. Za nimi stoją dwie baszty – po lewej stronie na rogu Malarska Baszta (Malarna weża) i bliżej soboru duża baszta św. Onufrego (Onufrijiwśka weża), obie z lat 1696– 1701. W budynku drukarni urządzono Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy (Muzej Knyhy ta Drukarstwa Ukrajiny; tel. 2902210; wt. zamkn.), a w domu Kownira – bardzo ciekawe Muzeum Skarbów Historii Ukrainy (Muzej Istorycznych Kosztownostej Ukrajiny; tel. 2901396; pn. zamkn.), w którym zgromadzono złote ozdoby wydobyte z grobu scytyjskiej królowej z około 400 r. p.n.e. oraz wiele innych starożytnych ozdób z Egiptu, Grecji, Persji i Indii, a także skarby wykopane przez ukraińskich archeologów.

Turyści odwiedzający ławrę są kierowani na specjalną trasę, która daje słabe pojęcie o tym, co dzieje się w pieczarach. Chcąc zobaczyć więcej, powinno się kupić przy wejściu świecę (0,50 hrn) i zapaliwszy ją, pójść tam, gdzie udają się modlący. Należy pamiętać o zachowaniu bezwzględnego milczenia, gdyż szklane sarkofagi zawierają relikwie będące wielką świętością dla wyznawców prawosławia.

Trzeba iść ostrożnie, ponieważ często się zdarza, że przy sarkofagach leżą osoby pogrążone w modlitewnym transie. We wszystkich świątyniach ławry są wyznaczone stałe pory liturgii (5.30, 9.00, 17.00).

Sławne podziemne pustelnie, peczery (pieczary), dzielą się na dwa kompleksy, do których można dojść bądź zwyczajną drogą, bądź drewnianymi krytymi galeriami, szczególnie z Bliskich do Dalekich Pieczar. Bliskie Pieczary (Błyżni peczery) – bliskie wobec soboru Uspeńskiego – zaczęto kopać w 1051 r. Część podziemna znajduje się na głębokości od 5 do 20 m, a długość korytarzy mających metr szerokości i 2 m wysokości wynosi 228 m. Podłoga od około 1760 r. jest wyłożona płytami.

Początkowo mnisi mieszkali tutaj, potem, z uwagi na specyficzne warunki geologiczne i klimatyczne, Błyżni peczery zaczęły pełnić funkcje krypty, w której spoczęły relikwie 75 mnichów, wśród nich św. Antoniego Peczerskiego – jego cela (kelija Antonija Peczerśkoho) to najbardziej czczone miejsce – i autora latopisów, Nestora. Zachowały się trzy podziemne cerkwie: św. Antoniego (Antonijiwśka cerkwa) z XI w., najstarsza, związana z kultem założyciela klasztoru, św. Warłaama (Warłaamśka cerkwa) z 1641 r. oraz Ofiarowania NMP (Wwedenśka cerkwa). Nad Bliskimi Pieczarami wznosi się dzwonnica z 1763 r. oraz pochodząca z 1700 r. cerkiew Podniesienia Krzyża Świętego (Chrestowozdwyżenśka cerkwa) z ikonostasem z 1769 r., przez którą wchodzi się do podziemi.

W Dalekich Pieczarach (Dalni peczery), mających nieco dłuższe korytarze (280 m), spoczywają zmumifikowane szczątki tylko 45 mnichów. Zostały wydrążone także w 1051 r., a kult wiąże je ze św. Teodozjuszem Peczerskim.

W podziemiach są trzy cerkwie: Zwiastowania (Błahowiszczenśka), św. Teodozjusza (Feodosijiwśka) oraz Narodzenia Pańskiego (cerkwa Rizdwa).

Na powierzchni stoi cerkiew Poczęcia św. Anny (Annozaczatijiwśka cerkwa) z XVII–XIX w. (z wejściem do pieczar), cerkiew Narodzenia Matki Boskiej (cerkwa Rizdwa Bohorodyci) z 1696 r. oraz dominująca nad budynkami dzwonnica z 1761 r. (41 m). Do pieczar można wchodzić do 16.00 (osoby cierpiące na klaustrofobię powinny zrezygnować z tej wizyty).

Na terenie ławry jest cmentarz oraz kilka oddzielnie stojących grobów. Szczególną uwagę zwraca mogiła Piotra Stołypina (1862–1911), rosyjskiego polityka, od 1906 r. premiera i ministra spraw wewnętrznych, zamordowanego w zamachu. Na cmentarzu pochowano wielu rosyjskich generałów, m.in. bohaterów wojny 1812 r.: gen. P. Kajsarowa, gen. A. Krasowskiego, księcia feldmarszałka F. von den Osten Sakena, a także ofiary komunistycznej przemocy w latach 30. i 60. XX w.
 
fot. br. Paweł Teperski OFMCap
 
© 2015-2017 Римско-католический приход в г. Воронеж. Все права защищены.

Меню для мобильных