Russia, Prokhorovka, the Battle of Kursk

 

Bracia Mniejsi Kapucyni mieszkający i posługujący w Rosji dojeżdżają raz lub dwa razy w miesiącu do Biełgorodu oddalonego o 250 km od Woroneża. Jadąc drogą do miasta, mija się miejsce upamiętniające słynną kurską bitwę. Dla Polaków bardziej znana jest pod nazwą Bitwa na Łuku Kurskim. Miejscowość nosi nazwę Prochorowka. Miejsce to do dnia dzisiejszego jest pamiątką dramatyczny wydarzeń.
 
Bitwa pod Prochorowką – największa bitwa pancerna z serii wielu rozegranych na tzw. łuku kurskim między III Rzeszą a ZSRR; uznawana zarazem za największą bitwę pancerną w historii. 12 lipca 1943 roku w rejonie Prochorowki doszło do wielkiego starcia nacierającego II Korpusu Pancernego SS z kontratakującą radziecką 5. Armią Pancerną Gwardii. Po obu stronach brało udział w walce ponad 1200 czołgów i dział samobieżnych.

Bitwa rozpoczęła się rano 12 lipca 1943 r. Brały w niej udział wszystkie rodzaje wojsk lądowych (piechota, artyleria, wojska pancerne) i lotnictwo. Niemcy atakowali z kierunku Biełgorodu na Obojan, gdyż von Manstein zauważył tam dogodną pozycję do oskrzydlenia Rosjan. Walka przyjęła postać serii pojedynczych starć i potyczek. Mimo początkowej przewagi jaką dawało Niemcom posiadanie czołgów Tiger inicjatywę zyskiwały wojska radzieckie. W nocy z 12 na 13 lipca wojska niemieckie i radzieckie wycofały się celem reorganizacji. Próbę zdobycia Prochorowki i okolic podejmowano jeszcze kilka razy, lecz bez skutku. Mimo że 5. Armia Pancerna Gwardii poniosła bardzo ciężkie straty, 15 lipca dowództwo Grupy Armii "Południe" rozkazało zaniechać walk (rozkaz został wydany, ponieważ Hitler nakazał wysłanie II Korpusu Pancernego SS do Włoch).

26 kwietnia 1995 roku dekretem prezydenta Rosji, Borysa Jelcyna obszar wokół Prochorowki został uznany za Państwowe Wojenno-Historyczne Muzeum-Rezerwat o nazwie "Prochorowskie Pole".

2 maja 2010 roku w Prochorowie Władymir Putin otworzył muzeum, wokół którego zgromadzono również eksponaty upamiętniające te wydarzenia.

Szczegóły bitwy: bitwa operacyjnie nierozstrzygnięta; taktyczne zwycięstwo Niemiec; skoordynowany odwrót Wehrmachtu.
Strony konfliktu: III Rzesza - Paul Hausser oraz  ZSRR - Paweł Rotmistrow
Siły: po stronie III Rzeszy: II Korpus Pancerny SS; 1. Dywizja Pancerna SS "Leibstandarte Adolf Hitler"; 2. Dywizja Pancerna SS "Das Reich"; 3. Dywizja Pancerna SS "Totenkopf"; po stronie Radzieckiej: Front Woroneski; 1. Armia Pancerna; 69. Armia; Front Stepowy; 5. Armia Pancerna Gwardii; 29. Korpus Pancerny; 5. Korpus Zmechanizowany Gwardii; 5. Armia Gwardii

Straty: po stronie niemieckiej: 522 żołnierzy (97 zabitych lub zaginionych), 150 czołgów zniszczonych lub uszkodzonych; po stronie radzieckiej: ok. 5500 żołnierzy, 400 czołgów zniszczonych lub uszkodzonych

Bitwa na Łuku Kurskim – bitwa rozegrana w dniach 4 lipca – 23 sierpnia 1943 roku pomiędzy siłami niemieckimi a radzieckimi, powszechnie uważana za największą bitwę pancerną II wojny światowej, a także w historii świata. Zakończyła się przegraną Niemców i przejściem Armii Czerwonej do kontrofensywy, dzięki której wyzwolono Orzeł i Biełgorod (5 sierpnia), a następnie Charków (23 sierpnia).


Za: Wikipedia

Fot. br. Marek Bakierzyński OFMCap

Podłoże

W połowie 1943 roku szala zwycięstwa zaczęła powoli przechylać się na stronę aliantów. Po klęskach poniesionych pod El Alamein i, przede wszystkim, pod Stalingradem Niemcy utracili inicjatywę strategiczną. W maju 1943 roku skapitulowały niemiecko-włoskie wojska w Tunezji, co zakończyło wojnę w Afryce. Alianci szykowali się do otwarcia drugiego frontu w Europie Zachodniej. Włochy w charakterze sojusznika III Rzeszy były coraz mniej pewne. Przed Hitlerem coraz wyraźniej rysowało się widmo wojny na dwa fronty na kontynencie europejskim.

W tym czasie na Pacyfiku, po klęsce floty japońskiej pod Midway w czerwcu 1942 roku, również Japończycy nie byli zdolni do prowadzenia poważniejszych ofensyw. W lutym następnego roku Amerykanie zdobyli Guadalcanal, największą wyspę w archipelagu Wysp Salomona, a na kontynencie azjatyckim Brytyjczycy podjęli uciążliwe dla Japończyków działania partyzanckie w Birmie. Wojna nie była jeszcze wygrana przez aliantów, ale państwa Osi miały coraz więcej problemów.

Fot. br. Paweł Teperski OFMCap


Sytuacja na froncie wschodnim przed bitwą

Dla wielu niemieckich generałów kampania na froncie wschodnim była przegrana jeszcze przed Stalingradem. Odparcie Niemców spod Moskwy, nawet pomimo licznych sukcesów odnoszonych w 1942 roku, pokazało im, że Związek Radziecki jest nieprawdopodobnie odporny na ponoszone straty. W dodatku Hitler, mocno przekonany o swoim geniuszu wojennym, podejmował coraz więcej błędnych decyzji dotyczących prowadzenia działań na Wschodzie. Niedocenianie zdobycia Moskwy i rozpraszanie celów strategicznych już raz się zemściło zimą 1941 roku, po raz drugi rok później. Błędy popełnione przez Führera podczas walk o Stalingrad postawiły III Rzeszę w bardzo trudnym położeniu na początku 1943 roku. Zimą 1942–1943 Armia Czerwona wygrała ostatecznie bitwę o Stalingrad. Około 800 000 żołnierzy niemieckich i innych oddziałów państw Osi zostało utraconych, w tym cała niemiecka 6. Armia, co poważnie osłabiło wojska państw Osi na wschodzie.

W połowie 1943 roku sytuacja na froncie wschodnim przedstawiała się następująco: na północy Niemcy od prawie dwóch lat tkwili pod Leningradem, w centrum zostali odrzuceni spod Moskwy na linię Smoleńsk – Orzeł, na południu zaś odparto ich na linię Dońca i Miusu, który wpada do Morza Azowskiego na jego wschodnim skraju. Po decydującym zwycięstwie pod Stalingradem, Armia Czerwona nie zmarnowała okazji i w najbliższych tygodniach 1943 roku kontynuowano działania ofensywne. Ich efekt był połowiczny. Po pierwszych sukcesach i zajęciu rejonów Charkowa i Biełgorodu możliwości ofensywne Rosjan zostały wyczerpane. Sytuacja ta, będąca na południu wynikiem klęski pod Stalingradem, byłaby jeszcze gorsza, gdyby nie udana kontrofensywa feldmarszałek Erich von Mansteina, nazywana także trzecią bitwą o Charków (luty-marzec 1943 roku), która zadała Armii Czerwonej poważne straty. W jej wyniku Armia Czerwona nacierająca na południu po kapitulacji 6. Armii gen. Friedricha Paulusa została powstrzymana i odrzucona, tracąc niedawno zdobyty Charków. W wyniku tych działań na północ od tego miasta, w okolicach Biełgorodu, pozostało wybrzuszenie w pozycjach radzieckich. Wcześniej takie samo powstało na północy w okolicach Orła. Takie ukształtowanie pozycji obronnych było niekorzystne dla Niemców, zmuszało ich do utrzymania dłuższej linii obrony i groziło ofensywą przeciwnika, która mogłaby je powiększyć, zagrażając w ten sposób prawej niemieckiej flance. Z drugiej jednak strony powstanie tzw. Łuku Kurskiego dawało Niemcom szansę na własne uderzenie kleszczowe, jednocześnie z kierunku Biełgorodu na północ i Orła na południe. To pozwoliłoby im wyprostować i skrócić własne linie obronne, dzięki czemu mogliby wycofać część oddziałów na inne fronty przy jednoczesnym odcięciu w okrążeniu radzieckich dywizji tworzących przednią linię kurskiego „worka”.

Jednak możliwości Niemców się na tym skończyły. Prowadzone od 20 do 25 marca 1943 roku natarcie na Obojań, mające otworzyć drogę na Kursk, nie udało się. W tym czasie 64. Armia zdążyła zająć pozycje obronne nad Dońcem, a 21. Armia wypełniła lukę między 40. a 60. Armią. Dodatkowo drogę na Obojań zablokowała 1. APanc. Do 25 marca wojska Frontu Woroneskiego zorganizowały obronę i front ustabilizował się na rubieży Krasnopole, Biełgorod i dalej wzdłuż Dońca do Czugujewa. Przez kilka następnych miesięcy na prawie całym froncie wschodnim nie podejmowano większych operacji. Obie strony szykowały się do decydującej bitwy w miesiącach letnich. Gdzie to nastąpi, można było wnioskować z przebiegu linii frontu. Występ pod Kurskiem, wcinający się głęboko w terytorium okupowane przez Niemców, nie pozostawiał wątpliwości. Jedynie dokładny czas akcji stanowił pewną niewiadomą. O planowanej przez wojska niemieckie operacji radziecki wywiad wiedział dość dużo. Oprócz tego, że prowadzono normalną działalność agenturalną, Rosjanie otrzymywali też wiele informacji od wywiadu brytyjskiego – drogą oficjalną lub były one wykradane przez ulokowaną w nim radziecką siatkę szpiegowską. Wiele też wskazuje na to, że wywiad radziecki w jakiś sposób poznał tajemnicę Enigmy i odczytywał część danych przesyłanych tą drogą.

Siły i plany III Rzeszy

Wiosną 1943 roku na froncie wschodnim Armia Czerwona, mimo wyczerpania po wielu miesiącach walk, miała zdecydowaną przewagę. Z ok. 8 mln 400 tys. żołnierzy wchodzących w jej skład na froncie znajdowało się 5 mln 830 tys. III Rzesza i jej sojusznicy posiadali na froncie 5 mln 133 tys. żołnierzy. Armia Czerwona miała 82 300 dział i moździerzy kalibru powyżej 50 mm, 4976 czołgów i dział szturmowych oraz 5892 samoloty bojowe. III Rzesza dysponowała 48 900 działami i moździerzami, 3400 czołgami i działami szturmowymi i 2955 samolotami bojowymi, miała tylko przewagę pod względem wyszkolenia i dowodzenia. Niebawem te proporcje, poza jakością sprzętu i wyszkoleniem, miały się jeszcze bardziej zmienić na niekorzyść Niemców. W tym czasie produkcja militarna w Związku Radzieckim szybko się rozrastała, do tego dochodziły dostawy od sojuszników.

Armia niemiecka miała do wyboru dwie możliwości: albo wojna pozycyjna lub ograniczone działania ofensywne. Pierwsza opcja była nie do przyjęcia dla Hitlera. W drugiej możliwa była jedynie ofensywa na wybranym i stosunkowo wąskim odcinku frontu. Na więcej brakowało sił i środków. I tej koncepcji Führer trzymał się z uporem maniaka. Sądził, że dobrze przygotowana ofensywa pozwoli na pokonanie przeciwnika przy stosunkowo niewielkich stratach i umożliwi przejęcie inicjatywy. Do takiej koncepcji idealnie nadawał się występ kurski.

Początkowo Niemcy zastanawiali się, czy podjąć atak od południa na Łuk Kurski, czy może czekać, aż Rosjanie uderzą na ich dobrze umocnione linie obronne, co powinno wykrwawić napastników. I wtedy nastąpiłby silny niemiecki kontratak. Nieco później feldmarszałek Erich von Manstein przedstawił rozwinięcie tej alternatywy. W jej pierwszej wersji Niemcy mieli wycofać się na południu aż za Dniepr, by następnie wykonać silne uderzenie z okolic Kijowa w kierunku południowym na radzieckie armie, które weszłyby na opuszczone tereny Zagłębia Donieckiego. To powinno zlikwidować w powstałym kotle dość sił nieprzyjaciela, aby odzyskać na południu zdolność przywrócenia sytuacji sprzed klęski stalingradzkiej. Hitler bardzo niechętnie odnosił się do jakiejkolwiek idei oddawania zdobytych terenów bez walki, bliższa była mu więc koncepcja druga, którą także tak samo jak Hitler popierał szef sztabu generalnego wojsk lądowych Kurt Zeitzler. Polegała ona na przeprowadzeniu jednoczesnych zbieżnych ataków oskrzydlających z północy i z południa Łuku Kurskiego, które miały doprowadzić do złapania znajdujących się w wybrzuszeniu jednostek Armii Czerwonej i krok po krok całkowitego zniszczenia ich w powstałym kotle. Powodzenie całej akcji miało zapewnić skierowanie w rejon walk aż ⅔ jednostek pancernych zaangażowanych na froncie wschodnim. Hitler uważał także, że po operacjach oskrzydlających w rejonie Kurska, późniejszy manewr w kierunku północno-wschodnim będzie stanowił zagrożenie dla odległej o 450 km Moskwy i być może odmieni losy wojny. Jego optymistyczne poglądy podzielała większość dowódców Wehrmachtu, którzy uważali, że zimowy kryzys na froncie wschodnim należy do przeszłości i kolejna ofensywa letnia zakończy się zwycięstwem. Chociaż część wyższych rangą dowódców Wehrmachtu (m.in. gen. Heinz Guderian, gen. Alfred Jodl) uważała, że tak duża operacja zaczepna jest bardzo ryzykowna, 15 kwietnia 1943 roku Hitler rozkazem operacyjnym nr 6 zatwierdził plan wspomnianej operacji, której nadano kryptonim „Cytadela”. Atak na Kursk otrzymał właśnie kryptonim „Cytadela” („Zitadelle”), a późniejsze działania – operacja „Pantera” („Panther”). Oprócz głównego uderzenia planowano też dwa pomocnicze, przewidujące działania z rejonów Słowiańska i Kramatorska w kierunku Kupiańska. Operacja „Cytadela” została zaplanowana przez Niemców jako bardzo niebezpieczne przedsięwzięcie, które zakładało, że wojska Armii Czerwonej znajdujące w Łuku Kurskim miały się poddać już przy pierwszym kontakcie bojowym z niemieckimi wojskami pancernymi. Początkowym głównym celem operacji „Cytadela” było wyrównanie linii frontu właśnie na odcinku tego wybrzuszenia i zniszczenie znajdujących się w nim wojsk rosyjskich, co prawdopodobnie wyrównałoby, a może i nawet przechyliłoby sytuację strategiczną na froncie wschodnim na korzyść Niemców, tak jak wyglądało to przed bitwą stalingradzką. Znaczenie tej bitwy było tak wielkie dla Niemców, że OKW i OKH wiedziało, iż jeżeli nowa niemiecka ofensywa letnia nie powiedzie się będzie to oznaczało przegraną dla Niemców na froncie wschodnim i być może w całej wojnie. Tuż przed samym rozpoczęciem się bitwy, 4 lipca 1943 roku Hitler wystosował o to taką mowę do żołnierzy Wehrmachtu: „Żołnierze Rzeszy! Tego dnia będziecie brali udział w ofensywie o takim znaczeniu, że cała przyszłość świata będzie zależała od jej wyniku”.

Do wykonania operacji „Cytadela” wyznaczono większość wojsk GA „Środek” i GA „Południe”. Utworzono z nich trzy grupy uderzeniowe o dużej mobilności. Na północy 9. Armia gen. Walthera Modela, wzmocniona silnymi – jak na ówczesne możliwości Wehrmachtu – jednostkami pancernymi, miała uderzyć z rejonu Orła przez Ponyry na Kursk. W tym samym czasie na południu 4. APanc. gen. Hermanna Hotha, wspierana na prawej flance przez Grupę Operacyjną (GO) „Kempf” miała nacierać z linii Biełgorod – Tomarowka w kierunku północnym przez Obojań na Kursk. Łącznie do przeprowadzenia tej operacji wyznaczono 7 korpusów armijnych i 5 korpusów pancernych złożonych z 34 dywizji piechoty, 14 dywizji pancernych, 2 dywizji zmotoryzowanych i 3 samodzielnych batalionów czołgów ciężkich oraz 8 dywizjonów dział szturmowych. Stanowiło to 17% związków piechoty, 70% oddziałów pancernych i 30% oddziałów zmotoryzowanych z całego frontu wschodniego. Początkowo planowano rozpoczęcie operacji w dniach 10–15 maja, ale utrzymanie tego terminu było ze względów organizacyjnych niemożliwe, głównie z powodu trudności ze skompletowaniem stanu osobowego GA „Południe”. Termin przekładał też sam Hitler, licząc na dostawy większej liczby czołgów nowego typu, w których pokładał wielkie nadzieje. Rozpoczęcie operacji przesunięto na początek czerwca. Ostatecznie zdecydowano się zacząć na początku lipca. Przed operacją przeznaczone do niej wojska otrzymały 147 Tygrysów, 200 Panter i 89 ciężkich niszczycieli czołgów Ferdinand.

Biełgorod (ros. Белгород) - miasto obwodowe w europejskiej części Rosji, położone nad rzeką Doniec, 40 km na północ od granicy z Ukrainą i 695 km na południe od Moskwy.

Pierwsze wzmianki o Biełgorodzie pojawiły się w 1237 roku. Osada otrzymała jednak prawa miejskie dopiero w 1593 roku. Biełgorod do końca XVII wieku był jedną z głównych rosyjskich twierdz obronnych przed najazdami Tatarów krymskich.
Miasto znajduje się w okolicy walk II wojny światowej, m.in. największej bitwy pancernej (1200 czołgów) - Bitwa pod Prochorowką.

Jest to duży ośrodek przemysłowy. Na jej terenie znajduje się m.in. cementownia, fabryka urządzeń energetycznych, elektrownia. Ponadto stanowi ważny ośrodek badawczy obszaru kruszcowego - złoża rud żelaza (Kurska anomalia magnetyczna).

Za: Wikipedia

Czytaj więcej:
Kreml moskiewski
Chram Chrysta Spasitjela
Plac Czerwony w Moskwie
Klasztor i pieczary skalne
Biełgorod – parafia Kapucynów
Seminarium Prawosławne w Woroneżu
Wspólnota katolików w Starej Kalitwie
Rekolekcje w Woroneżu
© 2015-2018 Римско-католический приход в г. Воронеж. Все права защищены.

Меню для мобильных